Kısaca
- İlk haftalardaki uykusuzluk, ürkeklik ve öfke birçok kişide doğal tepkilerdir.
- Bir aydan uzun süren, artan ya da işlevi bozan belirtiler için destek alın.
- Travma tedavisinde EMDR ve travma odaklı BDT etkili yöntemlerdendir.
6 Şubat 2023 depremleri Malatya’da pek çok insanın yaşamını kökten değiştirdi. Bir yandan yeniden inşa edilen şehir, diğer yandan hâlâ iyileşmeye çalışan insanlar… Aradan zaman geçmesi, yaşananların ruhsal etkisinin geçtiği anlamına gelmiyor. Bu yazıda sık görülen tepkileri ve ne zaman destek almanın yararlı olduğunu anlatıyorum.
Doğal tepkiler nelerdir?
Büyük bir felaketin ardından uykusuzluk, ürkeklik, irkilme, öfke, duygusal uyuşma, konsantrasyon güçlüğü, kaygı ve yeniden yaşama anıları pek çok insanda görülür. Bunlar “anormal bir olaya verilen normal tepkiler”dir. Çoğu insanda zamanla ve destekleyici ilişkilerle hafifler.
Hangi belirtiler destek gerektirir?
- Bir ayı aşan süre boyunca yoğun, azalmayan belirtiler
- Sürekli kâbus, flashback ya da istemsiz anılar
- Olayı hatırlatan yer, kişi ya da konulardan aşırı kaçınma
- Sürekli tetikte olma, irkilme, uykuya dalamama
- İş, okul, aile ve sosyal yaşamda belirgin bozulma
- Yoğun suçluluk, umutsuzluk ya da yaşamla ilgili anlam kaybı
- Alkol ya da madde kullanımında artış
- Kendine zarar verme düşünceleri (bu durumda acil destek alın)
Çocuklarda neler görülür?
Çocuklar duygularını davranışlarıyla gösterir. Ayrılık kaygısı, tek başına uyuyamama, kabuslar, sarsıntı korkusu, gerileme davranışları (alt ıslatma, bebeksi konuşma), öfke patlamaları ve oyunlarında deprem temalarının sürekli tekrarlanması sık görülen belirtilerdir. Bu belirtiler süreklilik gösteriyorsa bir çocuk psikoloğundan destek almak yararlı olur.
Kendinize ve yakınlarınıza nasıl destek olabilirsiniz?
- Mümkün olduğunca düzenli uyku, beslenme ve günlük rutin
- Güvendiğiniz insanlarla duygularınızı paylaşmak
- Haber ve sosyal medya maruziyetini sınırlandırmak
- Alkol ve uyuşturucudan kaçınmak
- Yas tutmaya ve “farklı hissetmeye” izin vermek, kendinizi yargılamamak
Terapi nasıl yardımcı olur?
Travma tedavisinde kanıta dayalı yöntemler arasında travma odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi ve EMDR yer alır. Dünya Sağlık Örgütü de bu iki yaklaşımı travma sonrası stres bozukluğu için önerir. EMDR’de olayı ayrıntılı anlatmak zorunda değilsiniz; anının yükünün hafiflemesi hedeflenir. Çocuklarda oyun terapisi ve kum tepsisi gibi sembolik ifade yöntemleri kullanılır.
Ben de deprem sonrasında çok sayıda depremzede danışanla çalıştım; kayıp, belirsizlik ve yeniden hayata tutunma çabasının insanlarda bıraktığı izleri yakından gördüm. Destek almak için “çok geç” diye bir şey yok; ihtiyacınız olduğunda ilk adımı atabilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Ücretsiz ön görüşmede sizi dinler, size uygun olup olmadığımı birlikte değerlendiririz.
Bilgilendirme: Bu sayfadaki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi ya da kişisel psikolojik değerlendirme yerine geçmez. Acil bir durumda 112’yi arayın.
