Genel bakış
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), istenmeyen, rahatsız edici düşünce, imge ya da dürtülerin (obsesyonlar) tekrar tekrar zihne gelmesi ve bu kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranış ya da zihinsel ritüellerle (kompulsiyonlar) tanımlanır. Temizlik, kontrol etme, düzen, simetri, zarar verme korkusu, dini ya da ahlaki kaygılar ve ilişki şüpheleri en sık görülen temalardır.
OKB’nin en yanıltıcı yanı, ritüellerin kısa süreli rahatlama sağlaması ama uzun vadede kaygıyı ve zorlantıyı güçlendirmesidir. Kişi de aklına gelen düşüncelerin “kötü biri olduğunu” gösterdiğine inanıp suçluluk ve utanç yaşayabilir. Oysa istenmeyen düşünceler hemen herkeste olur; sorun, düşüncenin kendisi değil, ona verilen anlam ve tepkidir.
OKB’de sık görülen örüntüler
Kontrol etme
Kapı, ocak, kilit gibi şeyleri tekrar tekrar kontrol etme; yine de “emin olamama”.
Bulaşma ve temizlik
Mikrop korkusu, aşırı el yıkama ya da temizlik, kirli hissettiği şeylerden kaçınma.
İstenmeyen düşünceler
Zarar verme, ahlaka/dine aykırı ya da cinsel içerikli, kişiyi korkutan düşünceler.
Düzen ve simetri
Eşyaların “tam doğru” durması, aksi hâlde yoğun huzursuzluk.
Zihinsel ritüeller
Sayma, dua etme, düşünceyi “iptal etme” gibi gözle görünmeyen kompulsiyonlar.
Güvence arama
Aileden ya da çevreden sürekli “sorun yok, değil mi?” onayı isteme.
OKB’de hangi terapi etkilidir?
OKB için en çok desteklenen psikoterapi, BDT içinde yer alan “maruz bırakma ve tepki önleme (ERP)” yaklaşımıdır. Bu çalışmada, kişi güvenli bir terapi ilişkisi içinde, kaygı yaratan düşünce ve durumlara kademeli olarak yaklaşırken ritüelini yapmama deneyimi yaşar; kaygı kendiliğinden azalır ve ritüelin gerekli olmadığı öğrenilir. Bu süreç dikkatle planlanır, hiçbir zaman kişiyi zorlayarak ya da sürpriz yaparak yapılmaz.
Aile ve çevre de sürece dahil edilebilir: sürekli güvence vermek ya da kişinin yerine ritüel yapmak, farkında olmadan OKB’yi besleyebilir. Ağır belirtilerde ya da eşlik eden depresyon durumunda psikiyatrik değerlendirme ve ilaç desteği de önerebilirim. Çocuk ve ergenlerle çalışırken yaşa uygun, oyun ve metaforlarla desteklenen bir dil kullanırım.
Süreç nasıl ilerler?
- 01
Değerlendirme
Obsesyon ve kompulsiyonlarınızı, zaman kaybını ve yaşam üzerindeki etkisini birlikte inceleriz.
- 02
OKB’yi anlama
Düşünce–kaygı–ritüel döngüsünü ve onu besleyen davranışları (kaçınma, güvence arama) açıkça görürüz.
- 03
Kademeli maruz bırakma
Korkularınızı kolaydan zora sıralar, ritüel yapmadan yüzleşme adımları planlarız.
- 04
Nüksü önleme
Zorlu dönemlerde kullanılacak bir plan hazırlar ve kazanımları pekiştiririz.
Kimler için uygun?
- Tekrarlayan istenmeyen düşünceleri ve ritüelleri günlük hayatını etkileyen yetişkinler
- Okulda ya da evde ritüel davranışları artan çocuk ve ergenler
- OKB’li yakınına nasıl destek olacağını bilmek isteyen aile üyeleri
Sık sorulan sorular
OKB tamamen geçer mi?
Ailem bana nasıl destek olabilir?
İstenmeyen düşüncelerim beni kötü biri yapar mı?
Çocuğumda OKB olabilir mi?
Bilgilendirme: Bu sayfadaki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi ya da kişisel psikolojik değerlendirme yerine geçmez. Acil bir durumda 112’yi arayın.